Κάλαντα Θεοφανείων

 Κάλαντα των Φώτων (παραλλαγή Ι)

Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός,
η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός.
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό,
κάθετ' η κυρά μας η Παναγιά.
Όργανο βαστάει, κερί κρατεί,
και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί.
Αϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή,
βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί.
Ν' ανεβώ επάνω στον ουρανό,
να μαζέψω ρόδα και λίβανο.

Κάλαντα των Φώτων (παραλλαγή ΙΙ)

Σήμερα τα Φώτα και φωτισμός,
και χαρά μεγάλη στον αφέντη μας.
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό,
είναι η Μαρία η Δέσποινα.
Με τα θυμιατήρια στα δάχτυλα,
και τον ’γιο Γιάννη παρακαλεί.
’γιε μου Γιάννη και Πρόδρομε,
δύνασαι βαφτίσεις Θεού παιδί,
και να παραδώσεις Χριστού ψυχή.
Δύναμαι και θέλω και προσκυνώ,
και τον Κύριό μου παρακαλώ.
Αύριο θ' ανέβω στους ουρανούς
να καταπατήσω τα είδωλα.

Κάλαντα των Φώτων (παραλλαγή ΙΙΙ)

Σήμερα είναι τα Φώτα και οι Φωτεινές
και χαρές μεγάλες τ' αφέντη μας.
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό 
κάθεται η κυρά μας η Παναγιά.
Κάθεται η κυρά μας η Παναγιά, 
με τα θυμιατήρια στα δάχτυλα.
Με τα θυμιατήρια στα δάχτυλα, 
σπάργα - σπαργανίζει Θεού παιδί.
Του αφέντη Αϊ Γιάννη παρακαλεί, 
για να ρίξει δρόσο στη γη, στη γη.
Για να ρίξει δρόσο στη γη, στη γη, 
ν' αγιαστούνε οι βρύσες και τα νερά.
Ν' αγιαστούνε οι βρύσες και τα νερά, 
ν' αγιαστεί κι ο αφέντης με την κυρά.
Καλή μέρα καλησπέρα, καλή σου μέρα αφέντη.
Πέντε κρατάνε τ' άλογο και δέκα την ασκάλα,
και δεκαοχτώ παρακαλούν βρ' αφέντη μ' καβαλίκα.
Καβαλικεύεις χαίρεσαι, πεζεύεις καμαρώνεις,
κι όπου πατήσει τ' άλογο πηγάδια φανερώνει,
πηγάδια πετροπήγαδα, κι αυλές μαρμαρωμένες.
Πολλά είπαμε του αφέντη μας, ας πούμε και στην κυρά μας.
Κυρά ψηλή, κυρά λιγνή, κυρά γαϊτανοφρύδα,
κυρά μου τα παιδάκια σου, τα μοσχομυρισμένα,
η Παναγιά σού τα 'δωσε κι ο Θεός να στα χαρίσει.
Να κάνεις γάμους και χαρές, ξεφάντωσες μεγάλες,
να στήσεις κι άσπρο φλάμπουρο στη μέση στην αυλή σου,
να χαίρονται οι φίλοι σου, να σκάζουν οι εχτροί σου.

Κάλαντα των Φώτων (Παραλλαγή IV)

Σήμερα τα Φώτα και φωτισμοί,
και χαρές μεγάλες και αγιασμοί.
Σήμερα βαπτίζεται ο Χριστός,
εις τον Ιορδάνη τον ποταμό.
Σήμερα κι όλα τ' άστρα φωτίζονται,
κ' όλα τα νερά καθαρίζονται.

Κάλαντα των Φώτων Κάσου

Δεν είναι τούτη η γιορτή ωσάν την περασμένη, 
μόνον η μέρα η φρικτή η δοξολογημένη, 
που οι παπάδες πορπατούν με το σταυρό στο χέρι, 
και μπαίνουν μες τα σπήλαια και λεν τον Ιορδάνη. 
Βοήθεια να έχετε τον Μέγαν Ιωάννη.

Κάτου στα Γεροσόλυμα και στου Χριστού τον τάφον, 
εκεί δένδρον εν ύπηρχε, δένδρον εξεφυτρώθη, 
στη μέση κάθετ' ο Χριστός, στην άκρα η Παναγία, 
και τα περικλωνάρια του Αγγέλοι κι Αρχαγγέλοι.

Κάλαντα των Φώτων Κεφαλλονιάς

Μικρός μικρός στη Βηθλεέμ σπηλαίω εντός ετέθη,
και τώρα άνδρας τέλειος στον Ιορδάνη τρέχει,
με ένα καμηλόδερμα ήτανε τυλιγμένος,
και με τη ζώνη του Χριστού ήταν περιζωσμένος.
Εκοίταξα στον ουρανό κι είδα σταυρό στη μέση,
κι απ' όλα τα ονόματα <όνομα> μου αρέσει,
και πάλι ματακοίταξα κι είδα ένα δυο στεφάνια,
και με το καλονύχτισμα καλά σας Θεοφάνια.

Κάλαντα των Φώτων Πόντου

Από της ερήμου ο Πρόδρομος ήλθε να βαπτίσει τον Κυριόν.
Βέβαιον Βασιλέα εβάπτισε, Υιόν και Θεόν ομολόγησε.
Γηγενείς σκιρτάτε και χαίρεσθε, τάξεις των αγγέλων ευφραίνεσθε.
Δόξα εν υψιστοίς εκρούγαζαν, Κύριον και Θεόν ομολόγησαν.
Έλεγεν ο κόσμος τον κύριον να αναγέννηση τον άνθρωπον.
Ζήτησον και σώσον το πρόβατον, το απωλωλός ω θεάνθρωπε.
Ήλθε κηρυττόμενον έβλεπε, απορών εφάνη ο Πρόδρομος.
Θες μοι την παλάμην σου Πρόδρομε, βάπτισον ευθύς τον Δεσπότην σου.
Ιορδάνη ρεύσε τα νάματα, ιν ανασκίρτησή τα ύδατα.
Κεφαλάς δρακόντων σενέθλασε, των κακοφρονούντων ο Κύριος.
Λέγουσιν οι ’γγελοι σήμερον Χριστός τον κόσμον ερώτησε.
Μέγα και φρικτόν το μυστήριον δούλος τον δεσπότη εβάπτισε.
Νους ο Ιωάννης ο Πρόδρομος μέγας, να βαπτίση τον Κύριο.
Ξένος ο προφήτης ο Πρόδρομος μέγας, γα βάπτιση τον Κύριο.
Όλον τον Αδάμ ανεκάλεσε ο των όλων κτίστης και Κύριος.
Παναγία, Δέσποινα του παντός, σώσον τους εις Σε προσκυνούντας νυν.
Ρείθρα Ιορδάνη, αγάλλεσθε την πορείαν άλλως λαμβάνετε.
Σήμερον ο κτίστης δεδόξαστα δι' αυτό το μέγα μυστήριον.
Τρεις γαρ υποστάσεις εγνώκαμεν Πατρός και Υιού και του Πνεύματος.
Υπό Αρχαγγέλων υμνούμενον, υπό Σεραφείμ δοξαζόμενον.
Ως γαρ τοις εν σκότει επέλαμψε όταν ο Χριστός εβαπτίζετο.
Χαίροντες και χείρας προσάγοντες και λαμπρών ο ανήγυριν άγογτες.
Ψάλλοντες Χριστόν τον Θεόν ημών, δέξασθε λουτήρα βαπτίσματος.
Ο Θεός των όλων και Κύριος ζωή σας υγείαν και χαίρεσθε.

Κάλαντα Θεοφανείων Λήμνου

Εδώ μας στείλαν' κι ήρταμε σε τούτα τα παλάτια,
που 'ναι τα σπίτια δίπατα, γι' αυλές μαρμαρωμένες.
Τρεις άρχοντες τα φτιάχνανε κι οι τρεις αντρειωμένοι.
Με το ψηφί με το γυαλί, με το μαργαριτάρι
από μέσα με το μάλαμα κι' από 'ξω με τ' ασήμι,
κι από 'ξω απ' την πόρτα τους αγιόκλημα θεμένο.
Κάνει σταφύλι ροζακί, κάνει κρασί μοσχάτο,
όσες μανάδες το 'πιανε καμιά παιδί δεν κάνει,
κι αν το 'πινε κι η μάνα μας δεν ήθελε μας κάνει.
Είπαμε για το σπίτι σας, ένα καλό τραγούδι,
ο Θος να το πολυχρονά και να το στερεώνει.
Έχει αφέντη όμορφο, κερά μαλαματένια,
κι αν πεις και τα παιδάκια τους είν' ούλα ένα-ένα.
Να πουμ' για τον αφέντη μας κανέ καλό τραγούδι.
Σένα σε πρέπ' αφέντη μου καρέκλα καρυδένια,
για ν' ακουμπά η μέση σου η μαργαριταρένια.
Σένα σε πρέπ' αφέντη μου, σκαμνί και μαξιλάρι,
να κοσκινίζεις το φλουρί, να πέφτει τ' αλογάρι.
Σένα σε πρέπ' αφέντη μου, καράβια ν' αρματώνεις,
και τα σκοινιά του καραβιού, να τα μαλαματώνεις.
Είπαμε για τον αφέντη μας, ο Θός να τον φυλάγει,
Ο Θός να τον πολυχρονά και να τον στερεώνει.
Να πούμ' και για τ' κυράτσα μας κανέ καλό τραγούδι.
Κυρά ψιλή, κυρά λιγνή, κυρά καμπανοφρύδα,
σήκω κυρά μου, κι άλλαξε να πας ταχιά στα φώτα,
στα φώτα, στα φωτίσματα κι από καιρού και πάντα,
πούναι το χρόνο μια φορά κι έχουν και νοστιμάδα.
Στα φώτα στα φωτίσματα και στου Θεού το σπίτι,
βάλε τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αστήθη,
και του κοράκου το φτερό, βάλτο καμπανοφρύδι.
Την όχεντρα, την πλουμιστή, γιορντάνι στο λαιμό σου,
τα κοχλιδάκια του γιαλού, κουμπιά στον κάβαδό σου,
τον άμμο, τον αμέτρητο, ψιλό μαργαριτάρι.
Είπαμ' για την κυράτσα μας ένα καλό τραγούδι,
ο Θός να την πολυχρονά και να την στερεώνει.
Να πούμ' και για το γιόκα σας κανέ καλό τραγούδι.
Αν έχεις γιο στα γράμματα και σέρνει το κοντύλι,
να δώσ' ο Θός κι η Παναγιά να βάλει πετραχείλι.
Κορώνα στο κεφάλι του σαν είν' στη λειτουργία
και πατερίτσα με σταυρούς μέσα στην εκκλησία.
Να πούμ' και για το μικρέλι σας ένα καλό τραγούδι.
Πιάνει στους κάμπους πέρδικες και στα βουνά λαγκάδια,
και μεσ' στα πετροχτίσματα πιάνει περιστερούδια.
Να πούμ' και για την κόρη σας κανέ καλό τραγούδι.
Προξενητάδες έρχονται, προξενητάδες φεύγουν
ρωτούνε και ξαναρωτούν ποιανού 'ναι αυτή η κόρη,
που 'χει τα μάτια σαν ελιές, τα φρύδια σαν γαϊτάνι,
που 'χει το μελιτζανοχειλο, ζωγράφος δεν το φκιάνει,
πούναι η ομορφότερη, απ' όλες τις κοπέλες.
Την κόρη σου την όμορφη γραμματικός τη θέλει,
μ' αν είναι και γραμματικός πολλά προικιά γυρεύει.
Γυρεύει αμπέλια ατρύγητα, χωράφια με τα στάχυα,
γυρεύει και τη θάλασσα με ούλα τα καράβια.
Γυρεύει και τον κυρ-Βοριά να τα καλαρμενίζει,
γυρεύει και τον κυρ-Νοτιά, να τα καλοαράζει.
Να πουμ' και για τα μικρέλια σας κανέ καλό τραγούδι.
Για λούζεται, για χτένζιτα, για μοσχοσαπνιζέτα,
για στέλνετά στο σχολειό, γράμματα μάθαινέτα.
Ο δάσκαλος τα μάλωσε μια μια χρυσή βεργίτσα,
δασκάλισσα τα μέρωσε με μια ποδιά καρύδια.
Βάζουν τα κλάματα στ' ποδιά και το χαρτί στο χέρι,
και πάνε στη μανούλα τους, την κρυφοχαϊδεμένη.
Πούνε παιδί μ' τα γράμματα, πού είν' ο λογισμός σου;
Τα γράμματα είναι στο σχολειό και τα καρύδια στ' τσέπη μ'.
Έχουμε κι άλλα πιότερα μα η ώρα δεν μας σώνει,
γιατί είν' ο Αυγερινός κοντά κι η Πούλια ξημερώνει.
Φέρτε πανέρια κάστανα, πανέρια λεπτοκάρυα,
φέρτε και το γλυκό κρασί, να πιούν' τα παλικάρια.
Σήκω κυρά μου, κι άνοιξε, μην κάνεις τόσο νάζι,
γιατί είν' πασ' τα μεσάνυχτα, μας έφαγε τ' αγιάζι.
Σήκω κυρά μου, κι άνοιξε την αργυρένια πόρτα,
κι αν έχεις γρόσια δώστα μας, φλουριά μην τα λυπάσαι.
Κι από το μαύρο γούρτζελο κανένα κομματάκι,
κι από τη μαύρη κότα σας, κανένα αυγουλάκι.
Ακόμα δεν τον εύρηκες τον μάνταλο ν' ανοίξεις,
να μας κεράσεις 'να κρασί και πάλε να σφαλίσεις.
Μαλαματένιος ποταμός να τρέξ' μεσ' την αυλή σας,
να πλύντε τα ρουχάκια σας, να λάμπει το κορμί σας.

Διαβάστε περισσότερα »"Κάλαντα Θεοφανείων"

Όσα πρέπει να γνωρίζετε εάν βουτήξετε για τον σταυρό στα Θεοφάνεια

Το να βουτήξει κάποιος ανήμερα των Θεοφανίων, θεωρείται μια μεγάλη τιμή. Το να πιάσει και τον σταυρό τότε θεωρείται ευλογία. Πόσο εύκολο όμως είναι να γίνει κάτι τέτοιο μέσα στην καρδιά του χειμώνα; Πως θα αντιδράσει το κορμί και ο οργανισμός σε μια ξαφνική πτώση της θερμοκρασίας; Διαβάστε τι πρέπει να 
κάνετε για να αποφύγετε τα δυσάρεστα...

 

Σας παρουσιάζουμε μερικές χρήσιμες συμβουλές που καλό θα ήταν να ακολουθήσετε εφόσον αποφασίσετε να βουτήξετε στα παγωμένα νερά και να πιάσετε τον σταυρό.

Είναι πολύ σημαντικό να ξέρετε ακριβώς που θα πέσετε. Η θάλασσα ή το νερό γενικότερα το χειμώνα είναι εντελώς διαφορετικό από εκείνο το καλοκαίρι. Δεν πρόκειται να βουτήξετε σε ζεστά νερά αλλά σε παγωμένα. Έρευνες μάλιστα θέλουν τη θάλασσα της Αττικής το χειμ΄βνα να έχει μέση θερμοκρασία τους 13 – 15 βαθμούς.

Εάν είστε πάνω από 40 μην το επιχειρήσετε. Το ανθρώπινο σώμα δύσκολα προσαρμόζεται ξαφνικά σε τέτοιες θερμοκρασίες νερού, ειδικά εάν είστε και αγύμναστοι ή έχετε τα παραπάνω κιλάκια σας. Ο άνθρωπος λειτουργεί στους 37 βαθμούς, και στις μασχάλες (λόγω απώλειας θερμότητας) στους 36,6. Όταν λοιπόν πέσετε στους 13 βαθμούς οι οποίοι επειδή είναι νερό α) θα καλύψουν κάθε επιφάνεια σας και β) στο νερό χάνουμε τη θερμότητα μας 2 φορές γρηγορότερα, θα πρέπει να είστε σίγουροι και έτοιμοι.

Πριν πέσετε να έχετε κάνει μια καλή προθέρμανση με ασκήσεις που θα “ζεστάνουν” το κορμί σας. Επίσης καλό θα ήταν οι ασκήσεις αυτές να είναι σχετικά έντονες έτσι ώστε να πάρουν μπροστά και οι μύες και να είναι προετοιμασμένοι για την άμεση επαφή και το σοκ με το παγωμένο νερό.

Καλό θα ήταν πριν πάτε να πέσετε για τον σταυρό να έχετε φάει κάτι ελαφρύ (πχ. Ένα κουλούρι) τουλάχιστον μια ώρα πριν .

Μόλις βγείτε από το νερό θα πρέπει να ξέρετε που είναι τα πράγματα σας και αμέσως να πάρετε την πετσέτα ή το μπουρνούζι , να σκουπιστείτε και να ντυθείτε καλά. Τα καταφέρατε στο σοκ του παγωμένου νερού, μην αρρωστήσετε από τον κρύο καιρό.

Δεν πρέπει να ξεχνάτε ότι η βουτιά στα Θεοφάνια για τον σταυρό δεν είναι απλά χειμερινή κολύμβηση. Είναι ένα ξαφνικό και έντονο “πουσάρισμα” του οργανισμού για λίγα μόνο λεπτά της ώρας σε παγωμένα νερά...

Διαβάστε περισσότερα »"Όσα πρέπει να γνωρίζετε εάν βουτήξετε για τον σταυρό στα Θεοφάνεια"

Ήθη και Έθιμα των Φώτων στην Ελλάδα

Η εορταστική περίοδος των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς τελειώνει με τον λαμπρό εορτασμό των Φώτων [Θεοφανείων] σε όλη την Ελλάδα. 
Η πλούσια σε ήθη και έθιμα Ελληνική μας παράδοση, γιορτάζει με διαφορετικό τρόπο τα Φώτα σε κάθε γωνιά της χώρας. Γνωρίστε μερικά από τα έθιμα αυτά της πατρίδας μας, όπως περιγράφονται κατωτέρω.

Λευκάδα: τα ιερά πορτοκάλια 
Οι πιστοί συγκεντρώνονται πλάι στην θάλασσα και ο ιερέας ρίχνει το σταυρό στο νερό, όπως συμβαίνει σε πολλές περιοχές της χώρας. Όμως στη Λευκάδα, μαζί με το σταυρό, ρίχνουν στη θάλασσα και ένα μάτσο πορτοκάλια δεμένα μεταξύ τους με σκοινί. Στη συνέχεια, τα ευλογημένα αυτά πορτοκάλια, κρεμιούνται πλάι στα εικονίσματα των εκκλησιών.
Ερμιόνη: οι ναυτικοί βουτηχτάδες 
Λίγο πριν ο σταυρός πέσει στη θάλασσα, οι βουτηχτάδες, όπως χαρακτηριστικά ονομάζονται τα παλικάρια, που πρόκειται να βουτήξουν για να πιάσουν το σταυρό, φορούν παραδοσιακές στολές παλαιών ναυτικών και γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας. Οι νοικοκύρηδες τους καλοδέχονται με ευχές και παραδοσιακά κεράσματα και τους εύχονται καλή επιτυχία στη βουτιά, που ακολουθεί.
Καστοριά: τα ραγκουτσάρια αναβιώνουν 
Ανήμερα των Φώτων στην Καστοριά αναβιώνουν τα Ραγκουτσάρια. Οι κάτοικοι φορούν τρομακτικές μάσκες για να ξορκίσουν το κακό από την περιοχή και ζητούν αμοιβή από τους περαστικούς για το καλό που κάνουν στην πόλη. Παρόμοιο είναι και το έθιμο “ροκατζάρια”, που αναβιώνει στη Δράμα, όπου κάτοικοι με τρομακτικές μάσκες διώχνουν τα κακά πνεύματα.
Χαλκιδική: ο βασιλιάς και οι φωταράδες 
Σε πολλά χωριά της Χαλκιδικής αναβιώνει ακόμη και σήμερα το έθιμο των Φωταράδων. Ο Βασιλιάς που είναι φορτωμένος με κουδούνια ανοίγει τον χορό και τον ακολουθούν οι Φωταράδες, οι πιστοί του υπήκοοι με ξύλινα σπαθιά, που προσπαθούν να αποτρέψουν οποιονδήποτε προσπαθεί να κλέψει ένα λουκάνικο που στήνεται στην πλατεία του χωριού.
Γαλάτιστα Χαλκιδικής: η καμήλα και η απαγωγή 
Πρόκειται για ένα έθιμο, που αναβιώνει αδιαλείπτως από τα τέλη του 19ου αιώνα. Τότε, κάποιος ερωτευμένος προκειμένου να απαγάγει την αγαπημένη του κάτω από τα μάτια του Τούρκου επιτρόπου, σκαρφίστηκε ένα μοναδικό κόλπο. Έστησε ένα γλέντι στο χωριό και παράλληλα έφτιαξε το ομοίωμα μιας καμήλας μέσα στο οποίο κρύφτηκε ο ίδιος και οι απαγωγείς φίλοι του που μπήκαν στο σπίτι, έκλεψαν την κοπέλα και την φυγάδευσαν κάτω από το ομοίωμα της καμήλας. Σήμερα, το έθιμο αναβιώνει με το ομοίωμα της καμήλας να γυρνά στο χωριό και με 6 άνδρες να κρύβονται από κάτω χορεύοντας και τραγουδώντας.
Άγιος Πρόδρομος Χαλκιδικής: οι φούταροι και τα ρόπαλα 
Πλούσια σε έθιμα των Φώτων, η Χαλκιδική αναβιώνει το έθιμο των φούταρων στον Άγιο Πρόδρομο. Την παραμονή των Φώτων, κάποια παλικάρια, οι φούταροι, λένε τα κάλαντα και αντί για χρήματα, οι νοικοκύρηδες τους δίνουν κρέας και λουκάνικα. Την ημέρα του Αϊ Γιαννιού, οι φούταροι χορεύουν στην πλατεία του χωριού. Όταν κάνουν διάλειμμα και βγαίνουν από τον κύκλο του χορού, αρπάζουν ένα ρόπαλο και μόλις ξαναμπαίνουν στο χορό, πετούν τα ρόπαλα ψηλά και σφυρίζουν για να σηματοδοτήσουν το τέλος των γιορτών.
Δράμα: τα μπαμπούγερα και η στάχτη 
Αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έθιμα, που θα συναντήσετε στη Δράμα αυτές τις ημέρες. Την παραμονή των Φώτων, οι γυναίκες παίρνουν στάχτη από το τζάκι και την σκορπίζουν με το δεξί χέρι μέσα στο σπίτι, προφέροντας ξόρκια για να φύγουν οι καλικάντζαροι. Ανήμερα των Φώτων και μετά τον αγιασμό των υδάτων, κάποιοι κάτοικοι, τα μπαμπούγερα, φορούν προβιές ζώων, στέκονται απέξω από την εκκλησία και κρατούν ένα σακούλι (υποτίθεται γεμάτο με στάχτη) για να χτυπούν με αυτό όποιους συναντούν και να φοβερίζουν τους καλικάντζαρους.
Δράμα: οι αράπηδες και ο Μεγαλέξανδρος 
Το έθιμο των αράπηδων μας ταξιδεύει πολλά χρόνια πίσω, τότε που οι νέγροι πολεμιστές του Μεγάλου Αλεξάνδρου, λέγεται, πως με τους αλαλαγμούς τους κατάφεραν να φοβερίσουν και να διώξουν τους ελέφαντες των Ινδών αντιπάλων. Σήμερα, οι κάτοικοι της περιοχής, ντύνονται με προβιές ζώων, φορούν κουδούνια και χορεύουν στο δρόμο για να διώξουν τα κακά πνεύματα και τους καλικάντζαρους. Το έθιμο αυτό, αναβιώνει και σε αρκετές περιοχές της Καβάλας.
Θεσσαλία: τα ποτάμια και το ράντισμα Σε πολλά χωριά της Θεσσαλίας, όπου υπάρχουν ποτάμια, οι κάτοικοι παίρνουν τα εικονίσματα από την εκκλησία και τα μεταφέρουν στο ποτάμι. Εκεί, μέσα στα παγωμένα νερά των ποταμών, ρίχνουν τον σταυρό και με αυτόν ραντίζουν τα εικονίσματα, τα οποία στη συνέχεια επιστρέφουν στην εκκλησία ενώ συνηθίζουν να ραντίζουν με το ευλογημένο νερό και τα χωράφια για να έχουν καλή σοδιά. Σε αρκετά χωριά της Θεσσαλίας, βουτούν ολόκληρη την εικόνα μέσα στο ποτάμι.
Δωδεκάνησα: οι βουτηχτάδες κρατούν την ανάσα τους 
Σε πολλά Δωδεκάνησα αλλά κυρίως στη Σύμη και την Κάλυμνο, οι βουτηχτάδες, όσοι δηλαδή βουτούν να πιάσουν το σταυρό αψηφώντας τις χαμηλές θερμοκρασίες του νερού της θάλασσας, κρατούν την ανάσα τους για να μείνουν όσο το δυνατόν περισσότερο κάτω από το κρύο νερό. Και φυσικά, όσο διαρκεί η παγωμένη βουτιά, οι ψαράδες των νησιών με τις βάρκες τους, σχηματίζουν έναν προστατευτικό κλοιό γύρω από τους βουτηχτάδες, που θεωρούνται οι τυχεροί της νέας χρονιάς που μόλις μπήκε.

Διαβάστε περισσότερα »"Ήθη και Έθιμα των Φώτων στην Ελλάδα"

Γιορτές μιας άλλης εποχής στην Ευρυτανία

Γράφει η Μάγδα Κονδύλη 
μέλος του Συνδέσμου Γυναικών Ευρυτανίας
 Οι γιορτές στην Ευρυτανία είχαν πάντα ένα ιδιαίτερο χρώμα.Κρύο, σκληρές συνθήκες,καθημερινός μόχθος, όλα έκαναν στην άκρη για να γιορταστεί όπως της έπρεπε η Γέννηση του Θεανθρώπου.
Χριστούγεννα
 Πάντα με ιδιαίτερη χαρά περιμένει ο κόσμος τα Χριστούγεννα. Περιμένει με λαχτάρα τη Γέννηση του Κυρίου και στις ανθρώπινες καρδιές, για μια καλύτερη ζωή. Γι'αυτό οι Χριστιανοί νηστεύουν 40 ημέρες, εξομολογούνται και μεταλαβαίνουν των Αχράντων Μυστη ρίων. Παλαιότερα -γιατί για τότε μας ενδιαφέρει περισσότερο ετοιμάζονταν από νωρίς, προσπαθούσαν να είναι όλα τα άτομα της οικογένειας στο σπίτι, ζύμωναν τα χριστόψωμα με τα πολλά κεντίδια, έφκιαναν τα γλυκά (κουραμπιέδες, ραβανί, μπακλαβά, χαλβάδες κ.λπ.), έκαναν καθαριότητα, περιποιούνταν τα χοιρινά κρέατα για να γεμίσει το σπίτι κρέας και λίπος για τηγανίτες και διάφορα άλλα φαγητά.
Τα γουρούνια τα έριχναν κάτω,αφού τα κτυπούσαν πρώτα με ένα τσεκούρι στο μέτωπο ή αφού τα τουφέκιζαν. Οι πιο επιτήδειοι τα έσφαζαν στα γρήγορα.Για το σφάξιμο των γουρουνιών έκαναν παρέες από τις παραμονές των Χριστουγέννων. Το σκούξιμο ακουόταν σ' όλο το χωριό, αλλά οι χασάπηδες δε... συγκινούνταν από αυτό.
Κατά το σφάξιμο τα ξεκοίλιαζαν και τα κρεμούσαν από τα μαδέρια, και με το κεφάλι, συνήθως, επάνω, για να κρυώσουν. Εκεί έμεναν δυο τρεις ημέρες και δεν υπήρχε φόβος να χαλάσουν μακριά από ψυγείο, γιατί την εποχή αυτή ο καιρός είναι πολύ ψυχρός.Τα παιδιά περίμεναν με αγωνία τις ώρες αυτές για να πάρουν την ουροδόχο κύστη «κατ'ρίστρα» του γουρουνιού για μπαλόνι! Πού να 'βρισκαν μπαλόνια τότε; Αλλά, να που η ουροδόχος κύστη του γουρουνιού ήταν κατάλληλη και για καπνοσακκούλα...!
Εκεί γινόταν καυγάς μεταξύ παιδιών και ανδρών και κέρδιζε βέβαια ο πιο καταφερτζής, που δεν ήταν οπωσδήποτε πάντοτε ο χασάπης... Από το κρέας του γουρουνιού θα πήγαιναν «φ' λιά» (φίλεμα) και σ' εκείνους που δεν είχαν στο χωριό γουρούνι, για να 'χουν όλοι τους την ημέρα αυτή «τσιγαρίδες», τουλάχιστο. Οι τσιγαρίδες είναι το απομεινάδι ύστερα από το λιώσιμο του πάχους (παστού).Έτσι όλοι, πλούσιοι και φτωχοί, θα είχαν καλό τραπέζι τις ημέρες των Χριστουγέννων. Στην εκκλησία χτυπούσε η καμπάνα κατά τις 3 τη νύχτα.

Γι' αυτό όσοι έμεναν στην εξοχή, ιδίως γέροι και μικρά παιδιά, πήγαιναν από το απόβραδο στο χωριό και έμεναν σε γνωστούς ή συγγενείς τους. Σωστό πανηγύρι γινόταν το βράδυ των Χριστουγέννων σε όλο το χωριό. Χαρά μεγάλη το είχαν όλοι οι κάτοικοι της έδρας του χωριού να φιλοξενούν εξοχίτες εκεί νη τη βραδιά. Κι εκείνοι πήγαιναν στα σπίτια των συγχωριανών τους σαν να πήγαιναν στο δικό τους σπίτι. Έτσι, ένιωθαν πιο καλά τη Γέννηση του Χριστού, άλλαζαν λίγες κουβέντες, έλεγαν διάφορα αστεία και κοιμούνταν λίγο, για να 'χουν όρεξη και δύναμη για την εκκλησία με το πρώτο κτύπημα της καμπάνας.
Πολλοί ξεκινούσαν απ' τις εξοχές, με λαμπάδες και «κλεφτοφάναρα» τα μεσάνυχτα, για να πάνε στην εκκλησία. Έτσι, όλη η έκταση της Κοινότητας λαβαίνε γιορταστική όψη. Στ' αλήθεια πολύ χα- ρούμενα κι εκείνα τα Χριστούγεννα και ας υπήρχε φτώχεια κι ας μην υπήρχε συγκοινωνία και ηλε- κτρικό φως. Και ας έμεναν οι περισσότερες οικογένειες στις εξοχές. Έτρεχαν οι Χριστιανοί ν' ακούσουν το: «δεύτε ίδωμεν πιστοί πού εγεννήθη ο Χριστός...», το: «Τι θαυμάζεις, Μαριάμ, τι εκθαμβείσαι το εν Σοί;...» κ.λπ. κ.λπ.
Μετά τη Θεία Λειτουργία έβγαι- ναν όλοι στο προαύλιο της εκκλησίας, περίμεναν και τον παπά και όλοι μαζί έλεγαν τις χριστουγεννιάτικες ευχές και παρακαλούσαν «να 'ναι καλά και του χρόνου να ακούσουν πάλι το “Χριστός γεννάται...”» Μετά από τον εκκλησιασμό γύριζαν στα σπίτια τους, που τους περίμεναν τα χοιρινά μεζεδιλίκια και το αχνιστό χωριάτικο χοιρινό σπληνάντερο στο γιορτινό τραπέζι. Οι χριστουγεννιάτικες γιορτές κρατούσαν τρεις μέρες.
Γίνονταν χοροί, διασκεδάσεις, παιγνίδια, αστεία και κάθε λογής ευχάριστες εκδηλώσεις και μέσα στα χωριά και έξω στις εξοχές για ν' αλλάξει ο «χαβάς» και να καταλάβουν τη διαφορά των αγίων αυτών ημερών.Το σύνθημα των εορταστικών εκδηλώσεων το 'διναν τα παιδιά από την παραμονή των Χριστουγέννων, που πήγαιναν στα σπίτια και έλεγαν τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα:
Καλήν ημέραν άρχοντες κι αν είναι ο ορισμός σας Χριστού την Θείαν Γέννησιν να πω στ' αρχοντικό σας Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη Πόλει. Οι ουρανοί αγάλλονται. Χαίρεται η κτίσις όλη.κ.λπ. 
και οι σπιτικοί χάριζαν στα παιδιά χρήματα, αυγά, καρύδια, μύγδαλα και ό, τι άλλο ήταν στο νοικοκυριό.Μαζί με τις διασκεδάσεις του τριημέρου έκαναν και το συμμάζεμα του χοιρινού (γδάρσιμο, ξεπάστωμα, λιώσιμο, βάλσιμο στις καρδάρες κ.λπ.).
Το δέρμα του γουρουνιού το περιποιούνταν ιδιαίτερα -ήθελε καλό τέντωμα- γιατί το χώριζαν σε λουρίδες (φασκές) κι έκαναν τα ζγαρόνια (πρόχειρα παπούτσια), Πού να 'βρισκαν τότε καλά υποδήματα...!
Πρωτοχρονιά 
Την Πρωτοχρονιά οι χωρικοί ένιωθαν στα μέρη μας την αλλαγή του χρόνου. Πήγαιναν στην εκκλησία, έκαναν δοξολογία για να ευλογηθεί ο νέος χρόνος, προσεύχονταν και παρακαλούσαν τον ΑϊΒασίλη να βοηθήσει τη νέα χρονιά και έκαναν αλλαγή ευχών για «να 'ναι ευτυχές και αίσιον και καρποφόρον το νέον έτος» κ.λπ. Την προηγούμενη ημέρα τα παιδιά έλεγαν «Τον Αϊ-Βασίλη»:Αρχιμηνιά κι αρχή χρονιά, Ψιλή μου δεντρολιβανιά, κι αρχή καλός μας χρόνος Εκκλησιά με τους Άγι ους Θρόνουςκ.λπ.
Μετά την ευλογία γίνονταν διασκεδάσεις και χαρές, για να 'χουν χαρά όλο το χρόνο, και μερικοί έπαιζαν και το πατροπαράδοτο τριάντα ένα, έτσι για να «βασιλέψουν τα χρήματα...». Οι πιο πολλοί απ' αυτούς έπαιζαν πενταροδεκάρες και φασόλια. Αλλά υπήρ χαν και οι τολμηροί που έφταναν στο σημείο να βάλουν και το σακκάκι τους και τη γίδα τη γκέσα και το άλογο το ψαρή και ό, τι άλλο να πει κανείς επάνω στο χαρτί για χάρη του... Αϊ-Βασίλη.
Τώρα τι σχέση είχε ο Άγιος με το τριάντα ένα, είναι άλλο θέμα...!Πάντως του... έμεινε και, κατά τα φαινόμενα, δεν πρόκειται να σταματήσει το «βασίλεμα» των χρημάτων! Μερικοί πήγαιναν στα γειτονι κά και στα συγγενικά σπίτια και με μια τούφα (θάμνο πουρναριού),που την έσπρωχναν με βία μέσα στη φωτιά. Έκαναν χαρά και έλεγαν: «όσα φύλλα έχει η τούφα την έλεγαν και κορογκάτσα- και όσα σπυριά ειν' η στάχτη της φωτιάς τόσο καλά (χρήματα, γίδια,πρόβατα, παιδιά, γαμπρούς, νύφες κ.λπ.) ν' απολάψει το σπίτι σας...».
Την ώρα του φαγητού έκοβαν τη βασιλόπιττα, που την είχαν ετοιμάσει από την προηγούμενη ημέρα. Την έκοβε πάντα ο γεροντότερος του σπιτιού. Και πρώτα έβγαζε για το εικόνισμα, που υπήρχε στο σπίτι (το Χριστό, τους Αγίους και προστάτες του χωριού) και μετά για τα άτομα της οικογένειας, αρχίζοντας από το ξενιτεμένο, αν υπήρχε. Κατόπιν έδινε στο μεγαλύτερο και τελείωνε στο μικρότερο και, όπως γίνεται παντού,ο τυχερός έπαιρνε το νόμισμα.
Στο τραπέζι τελείωναν με την ευχή: «Χρόνια πολλά, με υγεία να περάσουμε τον καινούριο χρόνοκαι να 'μαστε καλά και σ' άλλη πρωτοχρονιά...».
Τα Φώτα 
Από την ημέρα του Σταυρού,πότε, πότε, γύριζαν μερικά παιδάκια στους δρόμους και στα σπίτια και έλεγαν:«Σήμερα ειν' τα Φώτα και ο φωτισμός. Τι χαρά μεγάλη τ' αφέντη μας...», κ.λπ. Το ίδιο βράδυ προς την ημέρα των Φώτων παραδέχονταν πως λες οι βρύσες και όλα τα τρεχούμενα νερά είναι αγιασμένα από τη βάπτιση του Κυρίου.
Το πρωί στις 6 Ιανουαρίου θα πήγαινε, οπωσδήποτε, ένα άτομο από κάθε οικογένεια στην εκκλησία και θα είχε μαζί του ένα δοχείο (ποτήρι, κατσαρόλι, μπουκάλι, κύπελλο) με νερό και θα το έβαζε κάτω ή επάνω απ' το τραπέζι του αγιασμού, που ήταν τοποθετημένο στη μέση του Ναού.Εκεί, μετά τη Θεία Λειτουργία, θα γινόταν ο αγιασμός των υδάτων, θα ακούονταν πάλι τα τροπάρια του αγιασμού της προ ηγούμενης ημέρας καθώς και οι ευχές: «Τριάς υπερούσιε, υπεράγαθε...» κ.λπ. Και στη συνέχεια θα γινόταν ο ραντισμός σε όλα τα δοχεία και σε όλο το ναό.Από το άγιασμα των δοχείων που μπορούσαν να το κάμουν όσο ήθελαν σε ποσότητα, ρίχνοντας μέσα καθαρό νερό- ράντιζαν τα σπαρτά και τα ζώα, έπιναν τα άτομα της οικογένειας, κρατούσαν λίγο για όλη τη χρονιά «για άγιασμα» και έδιναν και σε όσους δεν μπόρεσαν να πάνε στην εκκλησία την ημέρα αυτή.
 Τα χαράματα στις 7 του μηνός άδειαζαν μέσα σε καθαρό μέρος συνήθως επάνω σε θάμνους- όλα τα δοχεία που είχαν νερό, γιατί όλα τα νερά την ημέρα των Φώτων είναι ευλογημένα και δεν έπρεπε να μολυνθούν.Πολύ χαρούμενη ήταν και αυτή η μέρα και, σαν τελευταία των εορτών των ριστουγέννων, είχε κάποια ιδιαίτερη χάρη.Αλλά και οι χαρτοπαίχτες όμως δεν παρέλειπαν να τα «φωτίσουν» τα Φώτα, μετά το «βασίλεμα», για το... γούρι της χρονιάς.Όλο το χρόνο θρέφουμε το γουρούνι για να το σφάξουμε τα Χρούγεννα. Όλος ο κόσμος περίμενε αυτή τη στιγμή για να φάει το χοιρινό. Εμείς τα παιδιά περιμέναμε να βγάλουμε από το γουρούνι τη φούσκα για να την κάνουμε μπαλόνι και να παίξουμε.Γεμίζαμε το λουκάνικο και τα κρεμάγαμε στις τέμπλες κοντά στο τζάκι για να στεγνώσουν. Κάναμε τα γλίνα από το λίπος του γουρουνιού, κάναμε τις τσιγαρίδες φέτες ψωμί και βάζαμε και ζάχαρη επάνω για να κάνουμε ωραιότατους κουραμπιέδες.
Επίσης με το παχύ έντερο γινόταν τα μπου- μπάρια που τα γεμίζαμε με ρύζι,με πράσα και διάφορα μυρωδικά.Όλες μαζί οι οικογένειες καθόμα- σταν στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι και λέγαμε χρόνια πολλά.Στην Εκκλησιά πηγαίναμε στις 5 η ώρα το πρωί, γυρίζαμε στο δρόμο και κόβαμε τα κλαράκια από τα δέντρα για να τα βάλουμε στο τζά- κι και κάναμε μια ευχή να μας πάνε καλά τα ζωντανά, να έχουν καλή τύχη οι ανύπαντροι, τα παιδιά να έχουν καλή πρόοδο.
Μετά λέγαμε χρόνια πολλά και φιλούσαμε το χέρι στους γονείς μας, στους παππούδες μας και τις γιαγιάδες μας που μετά μας έδιναν την ευχή τους για καλή τύχη.Τρώγαμε το μεσημέρι και μετά όλοι μαζί γλεντούσαμε και λέγαμε ευχές ο ένας στον άλλον.

Διαβάστε περισσότερα »"Γιορτές μιας άλλης εποχής στην Ευρυτανία"

ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Εθιμα και καλαντα απο διαφορες περιοχες της Ελλαδας.Στα λογια η κα Μαριανα Κορομηλα.
εθιμα απο την Θρακη την Ηπειρο τον Ποντο την Κρητη την Πατμο την Πελοπονησο την Φλωρινα ακουμε μεσα απο αυτο εδω το αφιερωμα.
Ακουγονται καλαντα Ικαριας-Ποντιακα-Πατμου-Πελοπονησου-Ηπειρου-Θρακης.
Παιανιζει η δημοτικη φιλαρμονικη Φλωρινας.
Επισκεψη και στο χωριο των Χριστουγεννων τον Ταξιαρχη Χαλκιδικης εκει οπου καλλιεργουνται τα χριστουγεννιατικα ελατα.
Τα εθιμα απο την Πατμο μου τα εδωσε ο κ Λαζαρος Τσουκαλας και τον ευχαριστω πολυ.
Ελπιζω να περασετε ομορφα και να το απολαυσεται.
Καλη Ακροαση

Διαβάστε περισσότερα »"ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ"

Χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα - Η Ελλάδα των παραδόσεων

Χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα - Η Ελλάδα των παραδόσεων

Μελωδίες γιορτινές, παιδικές μυθοπλασίες, αρώματα από κουζίνες νοικοκυριών, φωτιές, κουδούνες, τυχερά παιχνίδια, αγιοβασιλιάτικα καραβάκια και χριστουγεννιάτικα δέντρα, μεταμφιέσεις και καλικάντζαροι, δίνουν αυτές τις ημέρες το δικό τους ξεχωριστό χρώμα σε όλες τις περιοχές αλλά ακόμη και τις πιο μικρές εστίες της ελληνικής επικράτειας.

 Όλοι προετοιμάζονται για τη γέννηση του Χριστού, τα ρεβενιόν έχουν την τιμητική τους ενώ οι οικογένειες και οι παρέες μεγαλώνουν και οι δρόμοι και οι πλατείες φωτίζονται και πλημμυρίζουν από κόσμο.Κάθε περιοχή έχει αυτές τις ημέρες τα δικά της ξεχωριστά έθιμα. Στην Ήπειρο πέρα από τα καθιερωμένα υπάρχουν και μερικά έθιμα που έχουν αρχίσει να φθείρονται με το πέρασμα των χρόνων. Ας δούμε μερικά από αυτά:

Tα καρύδια

Τα καρύδια είναι ένα παραδοσιακό ομαδικό παιχνίδι που παίζουν τα παιδιά. Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν ως εξής: Κάποιο παιδί χαράζει στο χώμα μια ευθεία γραμμή.

Πάνω σ' αυτή, κάθε παίκτης βάζει κι από ένα καρύδι στη σειρά. Μετά, ο κάθε παίκτης με τη σειρά του και από κάθετη απόσταση ενός με δύο μέτρα από τη γραμμή των καρυδιών, σημαδεύει σκυφτός, και με το μεγαλύτερο και το πιο στρογγυλό καρύδι του, κάποιο άλλο καρύδι.

Όποιο καρύδι πετύχει και το βγάλει έξω από τη γραμμή το κερδίζει και δοκιμάζει ξανά σημαδεύοντας κάποιο άλλο καρύδι. Αν αστοχήσει, συνεχίζει ο επόμενος παίκτης. Το παιχνίδι συνεχίζεται μέχρι να βγουν από τη γραμμή όλα τα καρύδια.

Tο αναμμένο πουρνάρι

Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν, οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήταν νύχτα σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές και τριξίματα και κρότους. Από τότε, λοιπόν, στα χωριά της Άρτας, όποιος πάει στο σπίτι του γείτονα, για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, να κρατούν ένα κλαρί πουρνάρι, ή ό,τι άλλο δεντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το ανάβουν και το πηγαίνουν έτσι αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι και γεμίζουν χαρούμενες φωτιές και κρότους τα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.

Ακόμη και στα Γιάννενα το ίδιο κάνουν. Μόνο που εκεί δεν κρατούν ολόκληρο το κλαρί το πουρνάρι αναμμένο στο χέρι τους – είναι μεγάλη πολιτεία τα Γιάννενα – αλλά κρατούν στη χούφτα τους μια χεριά δαφνόφυλλα και πουρναρόφυλλα, που τα πετούν στο τζάκι, μόλις μπούνε και καλημερίζουν. Κι όταν τα φύλλα τα ξερά πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!» Αυτή είναι η καλύτερη ευχή για κάθε νοικοκύρη. Να προκόβουν τα κοπάδια του, να πληθαίνει η φαμελιά του, να μεγαλώνουν τα κορίτσια και τα παλικάρια του, να του φέρνουν στο σπίτι νύφες και γαμπρούς, να του δώσουν εγγόνια που δε θ' αφήσουν τ' όνομα το πατρικό να σβήσει.

Σε άλλες περιοχής της Ελλάδας αναβιώνουν τα εξής έθιμα:

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Το τάισμα της βρύσης

Οι κοπέλες, τα χαράματα των Χριστουγέννων, αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση "για να κλέψουν το άκραντο νερό" (άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε βγάζουν λέξη σ' όλη τη διαδρομή). Αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και γλυκιά να είναι και η ζωή τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την "ταΐζουν", με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα ήταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο. Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, "κλέβουν νερό" και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.

Το Πάντρεμα της φωτιάς

Την παραμονή των Χριστουγέννων σε πολλά μέρη της Ελλάδας "παντρεύουν", τη φωτιά. Παίρνουν ένα ξύλο με θηλυκό όνομα και ένα με αρσενικό όνομα, συνήθως από αγκαθωτά δέντρα. Τα αγκαθωτά δέντρα, κατά τη λαϊκή αντίληψη, απομακρύνουν τα δαιμονικά όντα, όπως τους καλικάντζαρους. Στη Θεσσαλία, επιστρέφοντας από την εκκλησία στο σπίτι, τα κορίτσια βάζουν παραδίπλα στο αναμμένο τζάκι κλωνάρια κέδρου που τα ξεδιαλέγουν, ενώ τα αγόρια τοποθετούν κλαδιά από αγριοκερασιά. Τα μικρά αυτά κλάδιά δέντρων αντιπροσωπεύουν τις προσωπικές τους επιθυμίες για την πραγματοποίηση μιας όμορφης ζωής. Φροντίζουν μάλιστα τα κλαδιά αυτά να είναι λυγερά και παρακολουθούν με ενδιαφέρον ποιο κλωνάρι θα καεί πρώτο, καθώς λένε πως αυτό είναι καλό σημάδι για το κορίτσι ή το αγόρι, αντίστοιχα, και συγκεκριμένα πως θα είναι αυτό που θα παντρευτεί πρώτο.

"Έλα, έχουμε γουρουνοχαρά"

Η προετοιμασία για το σφάξιμο του γουρουνιού γινόταν με εξαιρετική φροντίδα, ενώ επακολουθούσε γλέντι μέχρι τα ξημερώματα, για να επαναληφθεί η ίδια διαδικασία την επόμενη και τη μεθεπόμενη μέρα. Τρεις-τέσσερις συγγενικές οικογένειες καθόριζαν με τη σειρά ποια ημέρα θα έσφαζε το γουρούνι της. Για κάθε σφαγή μεγάλου γουρουνιού απαιτούνταν 5-6 άνδρες, εκτός των παιδιών, που είχαν ηλικία πολλές φορές 20-25 ετών. Επειδή όμως η όλη εργασία είχε ως επακόλουθο το γλέντι και τη χαρά, γι' αυτό και η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως "γουρουνοχαρά ή γρουνουχαρά".

Τα Πρωτοχρονιάτικα Μπαμπαλιούρια

Οι γιορτές της Πρωτοχρονιάς ξεκινούν παραδοσιακά στη Λάρισα από την παραμονή, όπου τα παιδιά βγαίνουν στους δρόμους τραγουδώντας τα Αγιοβασιλιάτικα κάλαντα και φωνάζοντας "Σουρβάσο". Την ημέρα της Πρωτοχρονιάς αναβιώνουν τα "Μπαμπαλιούρια", είναι ένα Πρωτοχρονιάτικο έθιμο, που έχει τις ρίζες του στη Διονυσιακή λατρεία.

Η στολή των Μπαμπαλιούρηδων, αποτελείται από το "σαλβάρι", ένα μάλλινο άσπρο παντελόνι, το οποίο στερεώνουν στη μέση με μια μάλλινη άσπρη ζώνη. Το πουκάμισο που φορούν από πάνω είναι συνήθως άσπρο με φαρδιά μανίκια σαν εκείνο των τσολιάδων. Στα πόδια φορούν άσπρες καλτσοδέτες και τσαρούχια. Στη μέση φορούν ένα χοντρό μάλλινο ύφασμα, διπλωμένο πολλές φορές, όπου επάνω δένουν τα μεγάλα και βαριά κουδούνια. Στο κεφάλι φορούν ειδική μάσκα, από προβιά ζώου, τη λεγόμενη "φουλίνα". Η μάσκα αυτή είναι άσπρη ή μαύρη και έχει τρία ανοίγματα, δύο στα μάτια και ένα στο στόμα. Στα χέρια κρατούν ένα ξύλινο κυρτό σπαθί που συμπληρώνει τη φορεσιά του κάθε "Μπαμπαλιούρη".

Έτοιμα πλέον τα "Μπαμπαλιούρια" περιμένουν να τελειώσει η Θεία Λειτουργία για να ξεχυθούν στους δρόμους. Μαζί τους είναι πάντα ο "αδελφογύρτης" ο οποίος κρατάει έναν κουμπαρά και μαζεύει τα χρήματα που προσφέρει ο κόσμος. Πριν ακόμη τελειώσει η Πρωτοχρονιάτικη Θεία Λειτουργία οι "Μπαμπαλιούρηδες" έχουν πάρει θέση έξω από τις τρεις ενορίες του χωριού.

Βγαίνοντας ο κόσμος από την εκκλησία τους συναντά και αιφνιδιάζεται αφού περνούν το σπαθί στη μέση τους και δεν αφήνουν κανέναν να περάσει αν δεν βάλει χρήματα επάνω σ' αυτό. Μόλις βάλουν τα χρήματα τα παίρνει ο αδελφογύρτης και τους εύχεται Καλή Χρονιά. Μετά τις εκκλησίες τα "Μπαμπαλιούρια" πηγαίνουν στην πλατεία, και με το δυνατό θόρυβο που προκαλούν τα κουδούνια τους, τραβούν την προσοχή των ντόπιων και ξένων επισκεπτών. Φεύγοντας από εκεί, περνούν από τα καφενεία και τις καφετέριες του χωριού και έπειτα ξεχύνονται στους δρόμους μέχρι αργά το βράδυ. Αυτό το έθιμο έχει σαν σκοπό να διώξει τα κακά πνεύματα, και να είναι ήσυχη και χαρούμενη η καινούρια χρονιά.

ΜAΚΕΔΟΝΙΑ

Το Χριστόξυλο

Στα χωριά της βόρειας Ελλάδας, από τις παραμονές των εορτών ο νοικοκύρης ψάχνει στα χωράφια και διαλέγει το πιο όμορφο, το πιο γερό, το πιο χοντρό ξύλο από πεύκο ή ελιά και το πάει σπίτι του. Αυτό ονομάζεται Χριστόξυλο και είναι το ξύλο που θα καίει για όλο το δωδεκαήμερο των εορτών, από τα Χριστούγεννα μέχρι και τα Φώτα, στο τζάκι του σπιτιού. Η στάχτη των ξύλων αυτών προφύλασσε το σπίτι και τα χωράφια από κάθε κακό.

Πριν ο νοικοκύρης φέρει το Χριστόξυλο, κάθε νοικοκυρά φροντίζει να έχει καθαρίσει το σπίτι και με ιδιαίτερη προσοχή το τζάκι , ώστε να μη μείνει ούτε ίχνος από την παλιά στάχτη. Καθαρίζουν ακόμη και την καπνοδόχο, για να μή βρίσκουν πατήματα να κατέβουν οι καλικάντζαροι, τα κακά δαιμόνια, όπως λένε στα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα παραμύθια. Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων , όταν όλη η οικογένεια θα είναι μαζεμένη γύρω από το τζάκι , ο νοικοκύρης του σπιτιού ανάβει την καινούρια φωτιά και μπαίνει στην εστία το Χριστόξυλο. Σύμφωνα με τις παραδόσεις του λαού, καθώς καίγεται το Χριστόξυλο, ζεσταίνεται ο Χριστός στη φάτνη Του. Σε κάθε σπιτικό, οι νοικοκυραίοι προσπαθούν το Χριστόξυλο να καίει μέχρι τα Φώτα.

Το έθιμο της Καμήλας

Κάθε χρόνο, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα μέλη του πολιτιστικού συλλόγου 'Καβακλή' των Κουφαλίων Θεσσαλονίκης ξεχύνονται στους δρόμους της πόλης. Δεν λένε όμως τα κάλαντα, αλλά μεταμφιέζονται σε καμήλες και φωνάζουν δυνατά διάφορα συνθήματα. Σκοπός τους είναι να παραπλανήσουν τους στρατιώτες του Ηρώδη που ψάχνουν να βρουν το νεογέννητο Ιησού, ώστε να μην μπορέσουν να τον σκοτώσουν.

Οι παραδοσιακές φουφούδες

Με παραδοσιακές φουφούδες και την επίσκεψη του Καππαδόκη Αη Βασίλη γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στην πόλη της Καβάλας.Το εμπορικό κέντρο της πόλης την παραμονή των Χριστουγέννων θυμίζει μια μεγάλη ψησταριά. Στους περισσότερους πεζόδρομους, αλλά και στα πεζοδρόμια, οι έμποροι στήνουν υπαίθριες ψησταριές, τις λεγόμενες φουφούδες και προσφέρουν σε όλους τους περαστικούς ψητά κρέατα και ντόπιο κόκκινο κρασί.

Οι παραδοσιακές φουφούδες στήνονται ξανά την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, αυτή τη φορά σε μεγαλύτερη έκταση και από νωρίς το μεσημέρι στήνεται μεγάλη γιορτή με άφθονο κρασί ορχήστρες και υπαίθριες ψησταριές για την υποδοχή του νέου χρόνου πολύ πριν από τα μεσάνυχτα.

Από την παραμονή των Χριστουγέννων ένα ακόμη έθιμο αναβιώνει στην πόλη και συγκεκριμένα στην περιοχή της Νέας Καρβάλης. Πρόκειται για την επίσκεψη του Καππαδόκη Άη Βασίλη που ολοκλήρωσε το μεγάλο του ταξίδι από την Καισάρεια φθάνοντας στο λαογραφικό χωριό «Ακόντισμα», όπου θα παραμείνει μέχρι την τελευταία μέρα του έτους.

Οι Μωμόγεροι

Στα χωριά Πλατανιά και Σιταγροί του Νομού Δράμας συναντάμε το έθιμο των Μωμόγερων, το οποίο προέρχεται από του Πόντιους πρόσφυγες. Η ονομασία του εθίμου προέρχεται από τις λέξεις μίμος ή μώμος και γέρος και συνδέεται με τις μιμητικές κινήσεις των πρωταγωνιστών. Αυτοί, φορώντας τομάρια ζώων – λύκων, τράγων ή άλλων - ή ντυμένοι με στολές ανθρώπων οπλισμένων με σπαθιά, έχουν τη μορφή γεροντικών προσώπων.

Οι Μωμόγεροι, εμφανίζονται καθ' όλη τη διάρκεια του δωδεκαημέρου των εορτών, και προσδοκώντας τύχη για τη νέα χρονιά, γυρίζουν σε παρέες στους δρόμους των χωριών και τραγουδούν τα κάλαντα ή άλλους ευχετικούς στίχους. Όταν δύο παρέες συναντηθούν, κάνουν ψευτοπόλεμο μεταξύ τους, ώσπου η μία ομάδα να νικήσει και η άλλη να δηλώσει υποταγή. Παραλλαγές του ίδιου εθίμου, συναντώνται σε χωριά της Κοζάνης και της Καστοριάς, με την ονομασία Ραγκουτσάρια.

Οι κλαδαριές

Οι κλαδαριές στην περιοχή του Βοΐου εντάσσονται στα έθιμα του δωδεκαημέρου, όπως αποκαλείται το διάστημα από τα Χριστούγεννα και μετά. Η προετοιμασία για το έθιμο όμως, ξεκινά ήδη από τον Οκτώβριο. Συγκεκριμένα, την επόμενη του Αγίου Δημητρίου, στις 27 Οκτωβρίου, τα παιδιά και οι έφηβοι τρέχουν στα χωράφια και τις βουνοπλαγιές και μαζεύουν κλαδιά και ξερά χόρτα για την κλαδαριά. Ψάχνουν κυρίως κλαδιά κέδρου που έχουν ένα ιδιαίτερο άρωμα. Τα κλαδιά αποθηκεύονται σε μέρος ξηρό και παραμένουν εκεί για να ξεραθούν εντελώς και να μην έχουν υγρασία.

Στις 23 Δεκεμβρίου, η ετοιμασία ξεκινά ήδη από το μεσημέρι. Τα κλαδιά στοιβάζονται στον ανοιχτό χώρο όπου θα τελεστεί το έθιμο και δημιουργούν ένα τεράστιο σωρό. Ο σωρός ανάβει το βράδυ, από τα χέρια του γηραιότερου κατοίκου του χωριού. Τότε, οι κάτοικοι πιάνουν το χορό γύρω από την πυρά. Σε κάποια μέρη περιφέρονται γύρω από την πυρά και οι κωδωνοφόροι, άνδρες που κρεμούν κουδούνια και δίνουν στην όλη τελετή ένα χαρακτήρα αρχαιοελληνικού διονυσιακού δρώμενου.

Το άρωμα των κέδρων και η όλη ατμόσφαιρα δημιουργούν πράγματι μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Σε κάποια μέρη του Βοΐου, η κλαδαριά ανάβει τις Απόκριες και συγκεκριμένα, την Κυριακή της Τυρινής

Στην Φλώρινα, οι κάτοικοι υποδέχονται τη γέννηση του Χριστού ανάβοντας μεγάλες φωτιές στις 12 τα μεσάνυχτα, που συμβολίζουν τη φωτιά που άναψαν οι ποιμένες της Βηθλεέμ για να ζεσταθεί ο νεογέννητος Χριστός. Φωτιές ανάβουν επίσης και το βράδυ της Πρωτοχρονιάς.

Κόλιντα Μπάμπο

Στην Πέλλα αναβιώνει το έθιμο της «Κόλιντα Μπάμπο» που έχει σχέση με τη σφαγή του Ηρώδη. Οι κάτοικοι της περιοχής ανάβουν το βράδυ φωτιές φωνάζοντας «κόλιντα μπάμπο» δηλαδή «σφάζουν γιαγιά». Σύμφωνα με το έθιμο οι φωτιές ανάβουν για να μάθουν οι άνθρωποι για τη σφαγή και να προφυλαχτούν.

Το σπόρδισμα των φύλλων

Στη Θάσο, έως σήμερα, οι οικογένειες κρατούν ένα πολύ παλιό έθιμο είναι το σπόρδισμα των φύλλων και γίνεται ως εξής: Κάθονται όλοι γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ' αναμμένα κάρβουνα, φύλλα ελιάς, βάζοντας στο νου τους από μια ευχή, χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Tο σπάσιμο του ροδιού

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία και ο νοικοκύρης κρατάει στην τσέπη του ένα ρόδι, για να το λειτουργήσει. Γυρνώντας σπίτι, πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό, με το ρόδι στο χέρι.

Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη για να σπάσει και να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: "με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά". Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες αν είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

Το κυνήγι τα Χριστούγεννα στα χωριά Μάνης

Κατά τη διάρκεια της σαρακοστής τα περισσότερα παιδιά βγαίνανε κυνήγι. Τα βράδια, όταν το σούρουπο έπεφτε για καλά και το κρύο άρχιζε να τσούζει, παίρνανε το "φακό" με καινούργια "πλάκα" και γυρίζανε στα χαλάσματα και στα σπήλια κοντά στο χωριό. Στόχος τους οι γουργουγιάννηδες, τα μικρά πουλάκια που κούρνιαζαν εκεί. Τα θαμπώνανε με το φακό και τα πιάνανε. Αν ήταν πολύ ψηλά, τα χτυπούσανε με τις λαστιχιέρες (σφεντόνες). Η μάνα ή κάποια μεγάλη αδερφή, μετά από πολλή γκρίνια τους, τα καθάριζαν και τα πάστωναν. Τα βάζανε σε πήλινα ή γυάλινα βάζα, για να τα φάνε τα Χριστούγεννα.

Πολλά παιδιά μάζευαν είκοσι και περισσότερα πουλάκια και καμάρωναν για τις ... κυνηγετικές ικανότητες τους και για την σοδειά τους. Και όταν ζύγωναν οι γιορτές, άρχιζαν οι παραδοσιακές ετοιμασίες. Το σπίτι έπρεπε να βάλει τα γιορτινά του και όλο το χωριό να καθαριστεί και να ετοιμαστεί, για να υποδεχτεί τους ξενιτεμένους του που θα έρχονταν να κάνουν γιορτές με τους δικούς τους.

Κρήτη:

Χριστόψωμο

Το ζύμωμα του χριστόψωμου θεωρείται έργο θείο και είναι έθιμο καθαρά Χριστιανικό. Οι γυναίκες φτιάχνουν τη ζύμη με ιδιαίτερη ευλάβεια και υπομονή. Το ζύμωμα είναι μια ιεροτελεστία. Χρησιμοποιούν ακριβά υλικά, όπως ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλα και γαρίφαλα, και κατά τη διάρκεια του ζημώματος λένε: "Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει." Πλάθουν το ζυμάρι και παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα. Με την υπόλοιπη φτιάχνουν σταυρό με λουρίδες απ' τη ζύμη. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι ή ένα αυγό, συμβολίζοντας τη γονιμότητα.

Για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί, αφού αυτό θα στηρίξει τη ζωή του νοικοκύρη και της οικογένειάς του. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, δίνοντας πολλές ευχές.

ΘΡΑΚΗ

Τα Ρουγκάτσια

Στο Πύθιο τα μικρά παιδιά έβγαιναν στους δρόμους του χωριού για να πουν τα "κόλιαντα" μια μέρα νωρίτερα από την παραμονή των Χριστουγέννων, δηλαδή στις 23 Δεκεμβρίου. Τα αγοράκια, από νωρίς το πρωί, ξεχύνονταν στα σοκάκια του χωριού και φώναζαν: " Kόλιντα,μπάμπου τσικ,τσικ,τσικ...." Ανήμερα τα Χριστούγεννα τα παλικάρια του χωριού χωρίζονταν σε μικρές ομάδες και γύριζαν όλα τα σπίτια. Την κάθε ομάδα την αποτελούσαν τέσσερα άτομα. Στο δρόμο λέγανε τραγούδια του δρόμου και μέσα στο σπίτι το: «Σαράντα μέρις έχουμι Χριστό που καρτερούμε...»

Τα Ρουγκάτσια, δηλαδή οι παρέες των παλικαριών, όταν έμπαιναν στο σπίτι κάθονταν, όπου τους έβαζαν οι νοικοκυραίοι, και τραγουδούσαν εναλλάξ δυο-δυο το παραπάνω τραγούδι. Κι αυτό για να "ξεκουράζουν" τη φωνή τους. Γιατί το τραγούδι ήταν πολύ μεγάλο, χωρίς ενδιάμεσα "ξεκουράσματα", και θα δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα. Εξάλλου έπρεπε να τραγουδήσουν σε πολλά σπίτια και μέχρι αργά το βράδυ της μέρας των Χριστουγέννων. Όταν θα 'ρχονταν τα Ρουγκάτσια στο σπίτι έπρεπε όλα τα μέλη της οικογένειας να βρίσκονται εκεί. Σπίτι κλειστό τα Ρουγκάτσια δεν έπρεπε να βρουν. Το'χανε σε κακό. Κάθονταν, τραγουδούσαν, έπαιρναν το κέρασμά τους, το φιλοδώρημά τους (χρήματα ) και φεύγανε για άλλο σπίτι.

ΝΗΣΙΑ

Η σπηλιά του Αϊ Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα Κισάμου

Στην σπηλιά του Αϊ Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα Κισάμου την παραμονή των Χριστουγέννων τελείται Αρχιερατική θεία λειτουργία. Η αναπαράσταση της φάτνης όπου γεννήθηκε ο Χρηστός με πρόβατα, βοσκούς φωτιές σήμαντρα και το αστέρι να λάμπει στην κορυφή της σπηλιάς δίνουν ιδιαίτερο χρώμα. Παλιότερα, από την παραμονή των Χριστουγέννων οι γεωργοί οι βοσκοί και οι ναυτικοί έλεγαν "πώς παλεύουν οι καιροί, και οι αέρηδες ποιος θα γεννηθεί και ποιος θα βαπτισθεί''. Όποιος γεννηθεί όποιος δηλαδή υπερισχύσει και βγει νικητής την ημέρα των Χριστουγέννων, αυτός θα υπερισχύσει μέχρι και τα Φώτα αλλά και ολόκληρο τον καινούργιο χρόνο. Πιο παλιά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων έκοβαν κλαδιά και βλαστούς οι νοικοκυρές και τα πήγαιναν στο σπίτι. Τα έβαζαν σε ποτήρι με νερό και προσμονούσαν να ανθίσουν.

Οι κεφαλονίτικες κολόνιες

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, τα παιδιά βάζουν μια αγιοβασιλίτσα στην είσοδο του σπιτιού, για να φυλάει το σπίτι. Το μεσημέρι, οι Κεφαλονίτισσες μαγειρεύουν τηγανίτες. Το ίδιο βράδυ, οι κάτοικοι στο Αργοστόλι πηγαίνουν στην εκκλησία κρατώντας κολώνιες με τις οποίες ραντίζουν ο ένας τον άλλο. Στο γυρισμό, σπάνε στο κατώφλι ένα ρόδι και μετρούν τα σπόρια του. Κάθε σπόρος συμβολίζει και μια ευχή που θα πραγματοποιηθεί τη νέα χρονιά.

Τα Αγιοβασιλιάτικα καραβάκια

Στην πόλη της Χίου την παραμονή της Πρωτοχρονιάς υπάρχει ένα έθιμο, τα αγιοβασιλιάτικα καραβάκια. Σύμφωνα με αυτό, οι ενορίες κατασκευάζουν πλοία, σε σμύκρινση. Αυτά συναγωνίζονται μεταξύ τους ως προς την ποιότητα κατασκευής και ως προς την ομοιότητα με τα πραγματικά πλοία, ενώ οι ομάδες, το πλήρωμα, του κάθε πλοίου τραγουδούν κάλαντα.

ipiros.gr

Διαβάστε περισσότερα »"Χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα - Η Ελλάδα των παραδόσεων"

Παραδοσιακά Χριστούγεννα στην Ελλάδα! Μάθετε τα πιο ενδιαφέροντα έθιμα...

Λίγες μέρες πριν το 2013 το Cosmo.gr φορά τα κουδούνια του, παίρνει σπαθί και δεν βγάζει κιχ μέχρι να πιει το άκραντο νερό. Γιατί εδώ στην Ελλάδα είμαστε και παραδοσιακοί τι να κάνουμε;

Σε πείσμα των καιρών, μερικά έθιμα δεν αλλοιώνονται όσο περνούν τα χρόνια, ακόμα κι αν όλα γύρω τους αλλάζουν. Δες πώς (και πού) μπορούν να κάνουν ξεχωριστή την Πρωτοχρονιά σου.

Στις Σέρρες τα σπάνε (τα ρόδια)

Το έθιμο: Οι Σερραίοι δεν σπάνε απλά το ρόδι, όταν έρχεται η στιγμή της αλλαγής του Χρόνου. Το στόρυ έχει ως εξής: Αρχικά, ο νοικοκύρης του σπιτιού παίρνει μαζί του (στην εκκλησία) ένα ρόδι. Όταν επιστρέφει στο σπίτι με τη νέα χρονιά, δεν μπαίνει μέσα μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, αλλά γίνεται σα να λέμε"μουσαφίρης". Χτυπά το κουδούνι (μιας και δεν πρέπει να ανοίξει με το κλειδί του) και μπαίνει με το δεξί και με το ρόδι στο χέρι. Και κάπου εκεί είναι που το σπάει, αλλά με δύναμη, ώστε να πεταχτούν οι σπόροι παντού, κάτι που μεταφράζεται ως καλοτυχία και υγεία για όλη την οικογένεια. Παραδοσιακό έθιμο που αναβιώνεται και σε άλλες περιοχές της χώρας, όπως σε χωριά της Πελοποννήσου.

Μιας και θα πας: Αν βρεθείς στις Σέρρες τις ημέρες των γιορτών, αξίζει να επισκεφτείς το σπήλαιο Αλιστράτης, ένα από τα ωραιότερα και μεγαλύτερα σπήλαια της Ελλάδας. Αν είσαι λάτρης του σκι, σού έχουμε και χιονοδρομικό κέντρο, το "Λαϊλιά", που βρίσκεται πάνω στο βουνό Βρόντου, ενώ οι πίστες του προσελκύουν χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Στην Ξάνθη τρώνε την βασιλόπιτα αλλιώς

Το έθιμο: Μην παραξενευτείς, αν, αντί για Βασιλόπιτα σού σερβίρουν πίτα με πράσο, κιμά και μπαχαρικό κύμινο. Το φλουρί θα το βρεις και εκεί, αν είσαι τυχερός, μιας και πίτα χωρίς φλουρί, πρωτοχρονιάτικη δεν τη λες. Η πίτα είναι ψημένη σε σινί, το παραδοσιακό ταψί, ενώ παλιότερα χρόνια σερβίρονταν πάνω σε χαμηλό ξύλινο τραπέζι, το σορβά.

Μιας και θα πας: Τα έχουμε ξαναπεί. Η Ξάνθη έχει μια από τις ωραίοτερες λίμνες της χώρας μας, τη Βιστωνίδα, οπότε είναι μια βόλτα προς τα εκεί οφείλεις να την κάνεις. Απαραίτητη και η περαντζάδα στην παλιά πόλη της Ξάνθης με τα στενά σοκάκια και τα αρχιτεκτονικά κομψοτεχνήματα της, είτε είναι σπίτια, είτε εκκλησάκια, που, μετά τον μεγάλο σεισμό του 1829, έμειναν σχεδόν ανέπαφα.

Η Κεφαλονιά μυρίζει ωραία

Το έθιμο: Μπορεί χρόνο με τον χρόνο το έθιμο να αναβιώνεται από όλο και λιγότερους ανθρώπους, όμως ευτυχώς κάποιοι Κεφαλλονίτες δεν ξεχνούν τις παραδόσεις τους. Έτσι, το βράδυ της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς, οι κάτοικοι του νησιού βγαίνουν στους δρόμους κρατώντας κολόνιες και "ραντίζουν" ο ένας τον άλλον λέγοντας: "Ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς να σας ειπούμε χρόνους πολλούς". Μερικά δευτερόλεπτα πριν αλλάξει ο χρόνος, εύχονται: "Καλή αποκοπή", δηλαδή με το καλό να αποχωριστούμε τον παλιό χρόνο (εδώ ταιριάζει και το κάθε πέρυσι και καλύτερα που λέμε). Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η μπάντα του δήμου, κόβει βόλτες στους δρομάκια της πόλης παίζοντας κάλαντα και γιορτινά τραγούδια.

Αν πας: Μια μικρογραφία των Καννών, ένα γραφικό ψαροχώρι που επέζησε από τους φοβερούς σεισμούς του 1953 ακούει στο όνομα Φισκάρδο και περιμένει αρχοντικά τους επισκέπτες του, χειμώνα - καλοκαίρι. Αν σε γοητεύουν τα σπήλαια, κόπιασε μέχρι τη Σάμη, το δεύτερο μεγαλύτερο λιμάνι του νησιού και βάλε στο εορταστικό πρόγραμμα το λιμνοσπήλαιο της Μελισσάνης, στον Καραβόμυλο, σκέτο γεωλογικό στολίδι, ή το εξίσου μοναδικό σπήλαιο της Δρογκαράτης στο δρόμο προς το χωριό Χαλιωτάτα.

Στη Λάρισα με το σπαθί τους

Το έθιμο: Με ρίζες από τη Διονυσιακή λατρεία, τα Μπαμπαλιούρια η λέξη "κλειδί" για μια παραδοσιακή Πρωτοχρονιά στη Θεσσαλία και ειδικά σε ορισμένα χωριά της Λάρισας. Εκεί, οι άντρες φορούν την στολή των Μπαμπαλιούρηδων: Κουδούνια, μια σπέσιαλ μάσκα από προβιά ζώου (τη λεγόμενη "φουλίνα") κι ένα ξύλινο κυρτό σπαθί. Έτοιμοι. Με τη λήξη της Θείας Λειτουργίας, τα "Μαμπαλιούρια" ξεχύνονται στους δρόμους, συνοδεία του "αδελφογύρτη" ο οποίος κρατάει έναν κουμπαρά και μαζεύει τα χρήματα που προσφέρει ο κόσμος. Αν δε δώσεις κάτι, ξέχασέ το: σπίτι σου δεν πας, άσε που θα σε απειλήσουν με το... σπαθί τους! Βάλε τον οβολό σου, και ο αδελφογύρτης θα σου ευχηθεί "Καλή Χρονιά" με το πιο ζεστό χαμόγελό του. Μετά την λειτουργία της Πρωτοχρονιάς τα Μπαμπαλιούρια κόβουν βόλτες παντού: στις πλατείες, στα σοκάκια, ακόμα και σε μαγαζιά μέχρι το ξημέρωμα.

Αν πας: Ορειβατικές διαδρομές στον Κίσσαβο και την Όσσα, αν είσαι δραστήριος, σκι στο χιονοδρομικό κέντρο στη θέση Βρυσοπούλες Ολύμπου, αν δε φοβάσαι τις τούμπες και βόλτες στο πάρκο Αλκαζάρ, στον φυσικό πνεύμονα στο κέντρο της πόλης, στις όχθες του Πηνειού, για έναν ήσυχο χειμερινό περίπατο.

Πού πεινάει η βρύση;

Το έθιμο: Ένα ακόμη έθιμο που ζει και βασιλεύει στην Καρδίτσα (αναβιώνει όμως και στην υπόλοιπηΘεσσαλία αλλά και την Κεντρική Ελλάδα) είναι γνωστό και ως "τάισμα της βρύσης". Τότε που οι κοπέλες, τα χαράματα των Χριστουγέννων, αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση "για να κλέψουν το άκραντο νερό" (άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε βγάζουν λέξη σ' όλη τη διαδρομή). Παίρνουν μαζί τους βούτυρο και μέλι και αλείφουν τις βρύσες του χωριού, με την ευχή "όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και γλυκιά να είναι και η ζωή" τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την "ταΐζουν" (την βρύση), με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Έχει και συνέχεια η ιστορία. Αφού ρίξουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, "κλέβουν νερό" και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.

Μιας και θα πας: Θα δεις την "Κοιμωμένη των Αγράφων". Πολλοί θα σε διαβεβαιώσουν ότι οι κορυφογραμμές των Αγράφων σχηματίζουν την μορφή μιας γυναίκας που κοιμάται, αλλά μόνο αν το δεις από κοντά θα πειστείς. Αν πάλι βρεθείς στην Ελάτη, (μόλις μια ώρα από την Καρδίτσα) θα φύγεις χορτασμένος: και από θέα (έλατα να δουν τα μάτια σου) και από παραδοσιακές πίτες και μαγειρευτά.

Καλή παραδοσιακή χρονιά!

Διαβάστε περισσότερα »"Παραδοσιακά Χριστούγεννα στην Ελλάδα! Μάθετε τα πιο ενδιαφέροντα έθιμα..."

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο της αρχαιότητας

Η ιδέα για το στολισμό ενός δέντρου κατά τα Χριστούγεννα δεν είναι ξενόφερτη, όπως θεωρούν πολλοί. Στην αρχαία Ελλάδα παρόμοιο έθιμο υπήρχε, μόνο που το φύτό δεν ήταν έλατο, αλλά η Ειρεσιώνη.

Η Ειρεσιώνη (<είρος = έριον, μαλλίον) ήταν κλάδος αγριελιάς (κότινος) στολισμένος με γιρλάντες από μαλλί λευκό και κόκκινο και τους πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς (σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, κάστανα, δημητριακά, κ.λ.π., εκτός του μήλου και του αχλαδιού). Αποτελούσε έκφραση ευχαριστίας για τη γονιμότητα του λήξαντος έτους και παράκληση συνεχίσεως της γονιμότητας και ευφορίας κατά το επόμενο και ήταν αφιερωμένη στην Αθηνά, τον Απόλλωνα και τις Ώρες (Ευνομία, Δίκη, Ειρήνη).

Το διάστημα 22 Σεπτεμβρίου – 20 Οκτωβρίου, παιδιά των οποίων και οι δύο γονείς ζούσαν, περιέφεραν την Ειρεσιώνη στους δρόμους της πόλης των Αθηνών τραγουδώντας κάλαντα από σπίτι σε σπίτι, παίρνοντας το φιλοδώρημά τους από τον νοικοκύρη ή τη νοικοκυρά και όταν έφθαναν στο σπίτι τους κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την εξώπορτά τους, όπου έμενε εκεί μέχρι την ιδία ημέρα του νέου έτους, οπότε, αφού τοποθετούσαν την νέα, κατέβαζαν την παλιά και την έκαιγαν. Άλλα παιδιά κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την θύρα του Ιερού του Απόλλωνος.

Πρόγονος λοιπόν, του Χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι η Ειρεσιώνη , μέσω της οποίας μεταδόθηκε το έθιμο του στολισμένου δέντρου στους βόρειους λαούς από τους Έλληνες ταξιδευτές, οι οποίοι ελλείψει  ελαιοδένδρων, στόλιζαν κλαδιά από τα δέντρα που ευδοκιμούσαν σε κάθε τόπο.Το έθιμο της Ειρεσιώνης καταδικάστηκε ως ειδωλολατρικό από το θεοκρατικό καθεστώς του Βυζαντίου και απαγορεύτηκε. Αιώνες  αργότερα το ίδιο έθιμο επανήλθε με την μορφή Χριστουγεννιάτικου και Πρωτοχρονιάτικου δένδρου από τους  Βαυαρούς που συνόδεψαν τον Όθωνα στην Ελλάδα, ως δικό τους Χριστουγεννιάτικο έθιμο. Παρ’ όλα  αυτά, το έθιμο της Ειρεσιώνης υπήρχε πάντα στην ιστορική μνήμη των Ελλήνων, γι αυτόν τον λόγο, το Χριστουγεννιάτικο δένδρο υιοθετήθηκε αμέσως.

Διαβάστε περισσότερα »"Το χριστουγεννιάτικο δέντρο της αρχαιότητας "